Triển vọng phát triển các mô hình trồng cây dược liệu chế biến tinh dầu

Qua khảo sát chất đất, điều kiện thổ nhưỡng và khả năng thích nghi của cây trồng, địa phương đã vận động các hộ dân xóm Đại Đồng chuyển đổi 3 ha sản xuất kém hiệu quả sang trồng các loại cây dược liệu lấy tinh dầu như sả, húng quế, tía tô…

Bà Nguyễn Thị Thủy - Chi hội trưởng, Chi hội Nông dân xóm Đại Đồng, xã Vạn An phấn khởi cho biết: Hiện nay, nông dân đã xác định được cây dược liệu là cây có thu nhập, cho hiệu quả hơn các cây trồng khác. Vừa rồi, húng quế, tía tô đã thu hoạch với năng suất khá cao và đã đưa vào chế biến tinh dầu, sắp tới, sả java cũng sẽ cho thu hoạch, với sản lượng ước tính đạt khoảng 80 - 100 tấn lá/ha/năm”.

Tháng 7/2026, Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Vạn An được thành lập với mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng an toàn, bền vững, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Vì vậy, toàn bộ dược liệu sản xuất tại xóm Đại Đồng được HTX bao tiêu và đặt cơ sở chế biến ngay tại địa phương nên bà con yên tâm hơn khi mở rộng diện tích.

“Đầu ra thì có HTX bao tiêu ở đây rồi, lò chế biến của công ty cũng đã đưa về đây sản xuất trực tiếp luôn, sau đó vận chuyển về công ty đóng gói nên người dân cảm thấy yên tâm”, ông Phạm Đình Đường - xóm Đại Đồng, xã Vạn An chia sẻ.

Với nhiều ưu điểm như dễ trồng, ít sâu bệnh, không bị động vật, chuột bọ cắn phá, phù hợp với nhiều đồng đất, cho năng suất, sản lượng cao, thời gian thu hoạch nhanh nên hiện nay, tại các địa bàn vùng bãi và các xã miền Tây Nghệ An, bà con nông dân đã mở rộng diện tích trồng cây dược liệu ngắn ngày để chiết xuất tinh dầu. Trong đó, các vùng nguyên liệu sả, tía tô được trồng với diện tích lớn. Hiện các sản phẩm tinh dầu thô và tinh chế được bán chủ yếu qua các kênh thương mại điện tử, cung cấp cho các công ty dược phẩm trong nước.

Với nhà xưởng chế biến khép kín rộng 1.000m² ngay tại địa phương nên đã tạo điều kiện thuận lợi cho công ty phát triển và ra mắt nhiều sản phẩm OCOP đạt chất lượng. Bà con cũng yên tâm về đầu ra.

Bà Nguyễn Thị Hằng - Giám đốc Công ty TNHH XNK Thảo dược Hằng Moon, xã Bạch Ngọc, Nghệ An cho biết: “Có vùng nguyên liệu thực tế, gắn với bà con địa phương; Có liên kết và tạo đầu ra cho người trồng; Có cơ sở sản xuất để trực tiếp tham quan, tìm hiểu quy trình. Phải làm thật để bà con nông dân cũng như khách hàng nhìn thấy và tin tưởng. Toàn bộ sản phẩm mà bà con làm ra đều được công ty bao tiêu hết”.

Hiệu quả bước đầu từ mô hình không chỉ thể hiện ở giá trị kinh tế mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, các hộ dân từng bước hướng đến hình thành vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Trần Văn Đông – hộ sản xuất, chế biến tinh dầu xã Đô Lương, Nghệ An chia sẻ: “Tinh dầu khi chúng ta sản xuất và chế biến được sẽ giảm rủi ro về thị trường, có thể để vài chục năm cũng không hỏng. Nhưng mà để xuất khẩu được thì lại phải hoàn thiện về quy trình sản xuất kỹ thuật. Bởi vì khi xuất khẩu thì yêu cầu của đối tác rất cao. Chỉ cần một chỉ tiêu không đạt là bị trả về nguyên cả lô. Cho nên, muốn đi xa thì phải có sự hợp tác chặt chẽ để đưa ra quy chuẩn phù hợp với thị trường xuất khẩu”.

Để mô hình này phát triển bền vững, việc xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa, đẩy mạnh liên kết "4 nhà" và chú trọng công nghệ chế biến sâu chính là "chìa khóa" đưa sản phẩm tinh dầu địa phương vươn tầm xuất khẩu, nâng cao giá trị chuỗi sản xuất bền vững.