Nghệ An: Tìm giải pháp 'gỡ khó' cho ngành dược liệu

“Lắng nghe tiếng nói những người làm dược liệu” do Liên minh Hợp tác xã Nghệ An tổ chức diễn ra trong bối cảnh ngành kinh tế dược liệu tại Nghệ An thời gian qua phát triển khá mạnh mẽ, ngày càng nhiều vùng trồng được quy hoạch, phát triển mới, bên cạnh đó có thêm nhiều cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh quan tâm, đầu tư.

Cùng với sự phát triển, kéo theo nhiều khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ, đặc biệt chính sách phát triển cũng như quy hoạch đồng bộ, thị trường đầu ra... nhằm phát triển bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét hơn.

Thông qua sự kiện diễn đàn này, không chỉ từ Liên minh Hợp tác xã, các doanh nghiệp, cá nhân và địa phương trồng, sản xuất, tiêu thụ dược liệu trên địa bàn tỉnh sẽ nêu lên những khó khăn, vướng mắc để cùng sở, ngành và lãnh đạo UBND tỉnh kịp thời tháo gỡ, hỗ trợ. Đây cũng là dịp để trao đổi, lắng nghe, tiếp thêm những kinh nghiệm thực tiễn việc phát triển của lĩnh vực dược liệu trong thời gian qua tại Nghệ An, trưng bày, quảng bá các sản phẩm dược liệu cũng như kết nối cung cẩu bảo đảm đầu ra ổn định cho dược liệu địa phương.

Phát biểu khai mạc diễn đàn ““Lắng nghe tiếng nói những người làm dược liệu”, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Nghệ An Nguyễn Bá Châu đánh giá, Nghệ An là tỉnh có nhiều tiền nặng, lợi thế lớn để phát triển dược liệu. Là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn với 16.489 km2, nằm ở khu vực trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, có đường biên giới giáp nước bạn Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan với hệ thống cửa khẩu quốc tế khá sôi đội, điều này góp phần thuận lợi cho việc giao thương, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến cũng như mở rộng thị trường đối với các sản phẩm dược liệu.

Nghệ An có địa hình phân hóa rõ rệt từ vùng biển, vùng trung du và vùng núi cao, có khí hậu, thổ nhưỡng và lượng mưa phong phú, tạo nên nhiều vùng sinh thái đặc trưng. Đây là điều kiện thuận lợi để tạo nên các nhóm cây dược liệu, góp phần hình thành các vùng sản xuất chuyên canh, ổn định vùng nguyên liệu, chế biến. Nghệ An cũng sở hữu hơn 1.4 triệu ha đất nông nghiệp trong đó diện tích rừng và lâm nghiệp hơn 1.6 triệu ha, tỷ lệ che phủ rừng trên 59% là điều kiện rất thuận lợi để phát triển kinh tế dưới tán rừng và vùng dược liệu bản địa giá trị cao....Hơn nữa Nghệ An đang sở hữu hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên như Pù Huống, Pù Hoạt, Pủ Mát với hệ sinh thái đa dạng, phong phú...

Lâu nay, Nghệ An đã bình thành các vùng trồng nguyên liệu dược liệu với trên 3.180 ha, ngày càng có nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tham gia vào lĩnh vực sản xuất, chế biến dược liệu...Bên cạnh các dòng dược liệu đơn thuần, bản địa thì nhiều dòng dược liệu quý như sâm ngọc linh, lan kim tuyến cũng đã được trồng thử nghiệm bước đầu cho kết quả khả quan.

Hiện có khoảng 1.500 ha diện tích sản xuất dược liệu định hướng tiêu chuẩn VietGap hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao, tạo tiền đề mở rộng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Đến nay Nghệ An hiện có gần 200 sản phẩm dược liệu của các hợp tác xã đạt OCOP 3 sao trở lên, trong đó có sản phẩm trà Liên Tu của hợp tác xã Sen quê Bác và hợp tác xã dược liệu Pù Mát với sản phẩm Cà Gai Leo được bình chọn và suy tôn top 100 sản phẩm tiêu biểu khu vực hợp tác xã toàn quốc năm 2025. Sản phẩm Cao An Xoa của hợp tác xã dược liệu Nghĩa Đàn được bình chọn và suy tôn top 50 sản phẩm tiêu biểu khu vực hợp tác xã năm 2026.

“ Với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, cùng với việc ứng dụng công nghệ cao vào khai thác, sản xuất, chế biến dược liệu, ngành dược liệu tại địa phương đã và đang từng bước giúp các hợp tác xã, doanh nghiệp nâng cao giá trị sản phẩm địa phương, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng nghìn lao động, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế nông thôn ổn định bền vững”, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Nghệ An Nguyễn Bá Châu nhấn mạnh.

Bên cạnh những thuận lợi, tại diễn đàn dịp này, chính những người trong cuộc, trực tiếp đầu tư, sản xuất và chế biến dược liệu cũng đã nêu lên những khó khăn, hạn chế để nhằm tháo gỡ, tạo thuận lợi hơn nữa cho ngành dược liệu phát triển nhanh, bền vững.

Đơn cử như, phần lớn các hợp tác xã tham gia đang ở mức quy mô nhỏ, kinh tế hạn chế, hạn chế về khả năng huy động vốn để phát triển vùng trồng, sản xuất, chế biến... Nhiều đơn vị năng lực quản trị, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh và huy động nguồn lực còn hạn chế. Việc đầu tư cho khoa học công nghệ, vùng nguyên liệu tiêu chuẩn cũng như xây dựng thương hiệu chưa rõ nét. Dù có nhiều sản phẩm đạt các hạng sao OCOP song giá trị gia tăng thấp, thị trường tiêu thụ chưa ổn định.

Sự liên kết giữa các hợp tác xã, doanh nghiệp, đơn vị chưa thường xuyên, chưa hình thành chuỗi giá trị ổn định. Giá trị xuất khẩu và cạnh tranh trên thị trường còn hạn chế.. Bên cạnh đó việc tiếp cận chính sách về thuê đất, giao đất còn khó khăn. Việc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ các ngân hàng thương mại còn khó khăn, nhiều hợp tác xã chưa đảm bảo được tài sản thế chấp để vay vốn, tiếp cận nguồn vốn để đầu tư...

Để ngành dược liệu tiếp tục phát triển ổn định, bền vững, mang lại hiệu quả kinh tế, cần tập trung phát triển vùng nguyên liệu, cây giống và ứng dụng khoa học công nghệ. Quan tâm bố trí nguồn nhân lực, hỗ trợ đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị sản xuất, chế biến, kinh doanh dược liệu. Hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, tập trung phát triển các sản phẩm chủ lực, xây dựng thương hiệu cũng như mở rộng thị trường tiêu thụ...