Nông nghiệp Nghệ An: Từ trụ đỡ an sinh đến động lực cho đà tăng trưởng hai con số

Chủ động thích ứng, tạo đà bứt phá từ tư duy mới

Bước vào năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đối mặt với không ít thử thách từ thời tiết cực đoan, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi phức tạp, cho đến áp lực tăng giá của các loại vật tư đầu vào.

Bám sát các nghị quyết của Chính phủ, Tỉnh ủy và HĐND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động xây dựng kịch bản tăng trưởng chi tiết từng quý, đưa ra nhiều giải pháp trọng tâm nhằm phấn đấu đưa mức tăng trưởng của toàn ngành đạt từ 4,5 đến 5%.

Sự chủ động trong điều hành cùng tinh thần lao động vượt khó của người dân đã giúp các chỉ tiêu sản xuất duy trì mức tăng trưởng khá và ổn định trên tất cả các lĩnh vực.

Ngành tập trung chỉ đạo đẩy nhanh cơ cấu lại theo hướng phát triển các nhóm sản phẩm chủ lực gắn với từng vùng sinh thái, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Ưu tiên phát triển các vùng nguyên liệu tập trung như dứa, cây ăn quả gắn với công nghiệp chế biến, đẩy mạnh liên kết theo chuỗi để nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích.

Tính đến nay, tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh ước đạt hơn 311.300 ha cây hằng năm. Trong đó, vụ xuân thắng lợi toàn diện với 90.625 ha lúa đạt năng suất cao 68,5 tạ/ha (sản lượng trên 620.000 tấn); vụ hè thu - mùa duy trì sản xuất đúng thời vụ với hơn 131.500 ha; vụ đông đạt trên 4.000 ha và đang tiếp tục được đẩy nhanh tiến độ.

Đối với cây lâu năm, các vùng nguyên liệu chủ lực tiếp tục duy trì diện tích và sản lượng ổn định, nổi bật là sản lượng dứa 9 tháng đạt trên 40.300 tấn (tăng 11,96%), cùng các sản phẩm thế mạnh như chè búp gần 76.000 tấn, cam gần 32.000 tấn và cao su gần 7.000 tấn.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định: Phấn đấu đến năm 2030, Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia; là trung tâm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của khu vực Bắc Trung Bộ. Theo đó, Nghệ An sẽ tập trung cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển nông nghiệp xanh, thông minh, sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

Chuyển đổi mạnh mẽ tư duy sang "kinh tế nông nghiệp", quy hoạch các vùng nguyên liệu tập trung, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, nâng cao giá trị chuỗi liên kết và đầu tư hạ tầng chế biến, bảo quản nông sản hiện đại. Phấn đấu giai đoạn 2026 - 2030, tốc độ tăng trưởng GRDP ngành nông nghiệp đạt bình quân 4,5 - 5%/năm, giá trị xuất khẩu nông lâm thủy sản tăng 5 - 6%/năm; hướng tới mục tiêu đến năm 2045 có nền nông nghiệp phát triển bền vững, sản xuất hàng hóa quy mô lớn và nông thôn hiện đại, văn minh.

Bên cạnh đó, lĩnh vực chăn nuôi tiếp tục chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp, trang trại gắn với chuỗi giá trị, phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp và HTX.

Tỉnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp phục hồi, tái đàn, đặc biệt là đàn lợn sau dịch tả lợn châu Phi, đồng thời tăng cường công tác thú y, phòng chống dịch bệnh và chuyển giao kỹ thuật.

Nhờ đó, tổng đàn trâu, bò duy trì ổn định đạt trên 826.000 con, đàn lợn trên 1.097 nghìn con và đàn gia cầm đạt 41,98 triệu con, thể hiện sự phục hồi tích cực và hiệu quả kiểm soát dịch bệnh vững chắc.

Đặc biệt, theo ông Nguyễn Danh Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: Công tác phát triển rừng được chú trọng theo hướng bền vững và nâng cao giá trị gia tăng. Trong đó, đẩy mạnh trồng rừng thâm canh, tập trung chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang gỗ lớn; phát triển lâm sản ngoài gỗ và cây dược liệu dưới tán rừng.

Trong 9 tháng đầu năm, toàn tỉnh đã trồng mới hơn 19.000 ha rừng tập trung, đồng thời thúc đẩy chế biến sâu và thu hút đầu tư vào Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, kết hợp thực hiện hiệu quả phương án khoanh nuôi, bảo vệ rừng từ nguồn kinh phí trồng rừng thay thế theo cơ chế đặc thù.

Lĩnh vực thủy sản, nuôi trồng và khai thác cũng tiếp tục có những bước phát triển theo hướng hiện đại, bền vững. Diện tích nuôi thâm canh ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt trong nuôi tôm, đa dạng hóa các đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao phát triển mạnh mẽ. Khai thác thủy sản xa bờ được tăng cường gắn với đầu tư thiết bị hiện đại nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch, giúp tổng sản lượng thủy sản 9 tháng đầu năm đạt hơn 239.100 tấn.

Đặc biệt, Nghệ An đã tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU), quyết tâm cùng cả nước gỡ bỏ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu.

Một trong những điểm sáng nổi bật thời gian qua, đó là sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế hợp tác và liên kết sản xuất, đóng vai trò “hạt nhân” trong tái cơ cấu ngành.

Toàn tỉnh hiện có 735 HTX nông nghiệp, trong đó có 500 HTX hoạt động hiệu quả (đạt tỷ lệ 68,03%, cao hơn bình quân chung cả nước), 101 HTX ứng dụng công nghệ cao và 280 HTX liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm (chiếm 38,1%, cao hơn bình quân cả nước 20%).

Đến nay, Nghệ An có 482 trang trại đạt tiêu chuẩn và đã phê duyệt 49 dự án, kế hoạch liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm với sự tham gia của 23.869 hộ dân trên quy mô 5.537 ha, thu hút 47 HTX và 21 doanh nghiệp tham gia.

Các mô hình liên kết này tiếp tục nhận được sự dẫn dắt mạnh mẽ từ các doanh nghiệp lớn như Tập đoàn TH, Vinamilk, Masan, DOVECO, tạo nền tảng vững chắc cho nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao bứt phá.

Song song đó, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và phát triển ngành nghề nông thôn đạt nhiều kết quả rất tích cực, tiếp tục khẳng định vị thế top đầu toàn quốc. Nghệ An hiện sở hữu 588 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, cùng 190 làng nghề truyền thống được công nhận.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, tạo lập hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc và cấp mã QR cho nông sản đã giúp đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và uy tín thương hiệu, giúp nông sản Nghệ An dễ dàng tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, các sàn thương mại điện tử và hướng tới các thị trường xuất khẩu khắt khe.

Đặc biệt, để tạo môi trường thuận lợi cho nông nghiệp bứt phá, công tác quản lý nhà nước về đất đai, tài nguyên và cải cách hành chính được triển khai đồng bộ, linh hoạt gắn với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc rà soát, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và chuyển đổi số đã giúp hàng vạn hồ sơ đất đai, môi trường được tiếp nhận, xử lý nhanh chóng, công khai.

Những nỗ lực này không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất sạch phục vụ thu hút đầu tư cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội trọng điểm trên địa bàn.

“Dù đã nỗ lực và đạt được các kết quả đáng ghi nhận, ngành Nông nghiệp và Môi trường vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn như biến động giá cả thị trường, nguy cơ dịch bệnh tiềm ẩn, sự thiếu hụt cán bộ chuyên môn ở cấp cơ sở, vướng mắc về cơ chế chính sách đất đai trong thực tiễn.

Nghệ An đang tiếp tục đề xuất Trung ương sớm ban hành các hướng dẫn chi tiết, thống nhất để tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục đất đai, đồng thời, xem xét hỗ trợ nguồn lực đầu tư cho các trung tâm logistics nông sản, hệ thống kho lạnh bảo quản và hiện đại hóa hạ tầng nghề cá”, ông Nguyễn Danh Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ.

Bằng việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu ngành theo hướng hiện đại và bền vững, ngành nông nghiệp đã không chỉ bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững ổn định đời sống cho hàng triệu nông dân, mà đang từng bước vươn lên trở thành động lực kinh tế quan trọng.

Quy mô GRDP khu vực I đạt gần 50.000 tỷ đồng, minh chứng cho một chặng đường chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang làm "kinh tế nông nghiệp", gắn liền với ứng dụng công nghệ cao và phát triển chuỗi giá trị OCOP top đầu cả nước, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng chung của tỉnh.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy, chính quyền, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp và tinh thần cần cù của bà con nông dân, ngành nông nghiệp và Môi trường đã và đang khẳng định quyết tâm đóng góp tích cực vào mục tiêu đưa kinh tế của tỉnh bứt phá, đạt tốc độ tăng trưởng hai con số bền vững.

“Ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chương trình trọng điểm, góp phần đưa Nghệ An trở thành trung tâm khu vực Bắc Trung Bộ. Đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp gắn với ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển nông nghiệp sinh thái, tăng cường ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp số, chuỗi liên kết giá trị và kinh tế tuần hoàn; từng bước hình thành các trung tâm chế biến thủy, hải sản và xuất khẩu gỗ lớn. Đồng thời, tập trung hoàn thiện quy hoạch, nâng cấp hạ tầng, quản lý hiệu quả tài nguyên đất đai, nguồn nước, đảm bảo an toàn thiên tai; đẩy mạnh thu hút đầu tư, xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP, gắn liền với cải cách hành chính và chuyển đổi số toàn diện để phục vụ tốt nhất cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh