Kinh tế tập thể: “thước đo thực tiễn” khẳng định sức mạnh nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới

Thực tiễn không chỉ là thước đo, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ nhất. Và khi kinh tế tập thể vẫn đang phát triển, vẫn tạo ra giá trị và lan tỏa niềm tin trong xã hội, đó chính là minh chứng rõ ràng cho sức sống bền bỉ của con đường mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn trong giai đoạn mới.

Nền tảng lý luận và sự linh hoạt trong kinh tế thị trường

Trong tiến trình phát triển của lịch sử kinh tế, kinh tế tập thể không phải là một hiện tượng nhất thời, mà là một tất yếu khách quan được đặt nền móng từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin. Trong đó, hợp tác trong sản xuất được xem là phương thức để khắc phục những hạn chế của sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, đồng thời tạo điều kiện để phân phối công bằng hơn các nguồn lực và thành quả lao động.

Tại Việt Nam, tư tưởng đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo. Người từng khẳng định HTX là con đường để nông dân “làm ăn lớn”, nâng cao đời sống, nhưng phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ và cùng có lợi. Đây chính là những giá trị cốt lõi, xuyên suốt chiều dài lịch sử cho tới ngày nay.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thị trường đang phát triển theo hướng hiện đại hóa, một số quan điểm sai lệch đã xuất hiện. Có ý kiến cho rằng kinh tế tập thể đi ngược lại quy luật cạnh tranh, làm triệt tiêu động lực phát triển cá nhân. Thậm chí, có những luận điệu phủ nhận vai trò của khu vực này, từ đó suy diễn, phủ nhận cả nền tảng tư tưởng của Đảng.

Nhưng thực tế phát triển tại Việt Nam đã cho thấy điều ngược lại.

Đảng ta không duy trì mô hình HTX theo kiểu cũ, mà chủ trương phát triển mô hình HTX kiểu mới, nơi các thành viên tự nguyện tham gia, cùng nhau góp vốn, cùng quản lý, cùng hưởng lợi và cùng chia sẻ những rủi ro. Quan trọng hơn, các HTX hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo, nhưng đồng thời vẫn đảm bảo những mục tiêu xã hội.

Sự kết hợp giữa “tính thị trường” và “định hướng xã hội chủ nghĩa” không phải là sự chắp vá, mà là một sự  sáng tạo phù hợp với điều kiện nước ta trong giai đoạn hiện nay. Nó cho phép khai thác tối đa động lực cạnh tranh, đồng thời hạn chế những mặt trái của thị trường như phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng hay đứt gãy liên kết sản xuất.

Đây chính là điểm cốt lõi để phản bác những quan điểm cho rằng kinh tế tập thể là “lạc hậu”. Thực chất, mô hình này không đứng ngoài thị trường, mà đang tham gia ngày càng sâu vào thị trường với một phương thức tổ chức ưu việt hơn.

Thực tiễn phát triển, bác bỏ những định kiến

Nếu lý thuyết có thể còn gây ra nhiều tranh luận, thì thực tiễn sẽ là minh chứng rõ ràng nhất cho vấn đề này.

Tính đến nay, cả nước có hơn 36.000 HTX, thu hút 7,1 triệu thành viên tham gia. Khu vực kinh tế tập thể không chỉ mở rộng về quy mô mà còn nâng cao về chất lượng, với hàng chục nghìn HTX hoạt động hiệu quả. Đáng chú ý, khu vực này đóng góp khoảng 4,8% GDP trực tiếp và tạo ra giá trị lan tỏa lớn thông qua kinh tế hộ.

Quan trọng hơn, HTX đã và đang hiện diện ở hầu hết các lĩnh vực, từ nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đến thương mại, dịch vụ. Điều này cho thấy kinh tế tập thể không bị “đóng khung” mà đang thích ứng linh hoạt với nền kinh tế hiện đại.

Đi sâu vào từng mô hình cụ thể, có thể thấy rõ hơn sức sống của khu vực này. Tại Thái Nguyên, HTX Trà Sơn Dung là một câu chuyện tiêu biểu. Trước đây, người dân sản xuất chè chủ yếu theo phương thức truyền thống, nhỏ lẻ, phụ thuộc vào thương lái. Giá cả bấp bênh khiến thu nhập không ổn định, nhiều hộ dù có đất nhưng vẫn khó thoát nghèo.

Sự ra đời của HTX đã thay đổi cục diện. Các hộ dân liên kết lại, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, đầu tư vào chế biến và xây dựng thương hiệu. Thay vì bán nguyên liệu thô, HTX hướng đến sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Nhờ đó, Trà Sơn Dung không chỉ tiêu thụ ổn định trong nước mà còn từng bước tiếp cận thị trường quốc tế khó tính. Thu nhập của người dân được nâng lên rõ rệt, đời sống cải thiện, tư duy sản xuất cũng thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Ở đây, có thể thấy rõ vai trò của kinh tế tập thể: không chỉ giúp bán được hàng, mà còn giúp người dân làm chủ thị trường.

Một câu chuyện khác tại vùng biên giới tỉnh Quảng Ninh là HTX Hoa Bình Liêu (thôn Cao Sơn, xã Hoành Mô) lại cho thấy chiều sâu xã hội của mô hình này.

Bình Liêu là địa phương còn không ít những khó khăn, điều kiện sản xuất hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo từng ở mức cao. Nếu phát triển sản xuất riêng lẻ, mỗi hộ gia đình rất khó tiếp cận thị trường hay áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật.

HTX Hoa Bình Liêu đã lựa chọn lối đi riêng cho mình, một hướng đi phù hợp với vùng đất biên cương, đó là phát triển hoa, cây dược liệu, kết hợp với du lịch cộng đồng. Người dân không chỉ sản xuất mà còn tham gia vào các khâu khác như sơ chế, đóng gói, quảng bá sản phẩm.

Điều quan trọng hơn cả là HTX đã tạo ra một hệ sinh thái sinh kế từ sản xuất nông nghiệp đến dịch vụ du lịch, từ giữ gìn cảnh quan đến bảo tồn văn hóa bản địa.

Nhờ đó, nhiều hộ dân đã có thu nhập ổn định, từng bước thoát nghèo. Những bản làng trước đây heo hút nay trở thành điểm đến du lịch, mang lại giá trị kinh tế xã hội rõ rệt.

Nếu nhìn từ góc độ phản biện, những mô hình như HTX Trà Sơn Dung hay HTX Hoa Bình Liêu chính là câu trả lời trực diện đáp trả các luận điệu sai trái. Chứng minh rằng kinh tế tập thể không hề kìm hãm phát triển, mà ngược lại, đang tạo ra động lực mới, đặc biệt ở những khu vực khó khăn.

Không chỉ vậy, trong những giai đoạn biến động như dịch Covid-19 hay đứt gãy chuỗi cung ứng, nhiều HTX đã phát huy vai trò “bệ đỡ”, giúp ổn định sản xuất và đời sống người dân. Đây là giá trị mà không phải mô hình kinh tế thuần túy nào cũng có thể mang lại.

Khẳng định nền tảng tư tưởng qua “thước đo” thực tiễn

Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng kinh tế tập thể không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn có giá trị chính trị - xã hội sâu sắc.

Trước hết, khu vực này cho thấy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một mô hình hoàn toàn khả thi. Không có sự đối lập giữa thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa, mà ngược lại, bổ sung cho nhau để tạo ra một hệ thống phát triển bền vững hơn.

Hơn thế nữa, kinh tế tập thể góp phần hiện thực hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Thông qua việc tạo việc làm, nâng cao thu nhập và hỗ trợ các thành viên yếu thế, HTX giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.

Trường hợp của HTX Hoa Bình Liêu là minh chứng rõ nét, từ một vùng đất biên cương đầy khó khăn, kinh tế tập thể đã trở thành “đòn bẩy” giúp người dân vươn lên, từng bước thoát nghèo.

Điều đó cho thấy, sự phát triển của khu vực này khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng. Từ chủ trương đến chính sách, từ định hướng đến tổ chức thực hiện, tất cả đều thể hiện sự nhất quán và đúng đắn.

Trong bối cảnh mới, khi chuyển đổi số và kinh tế xanh trở thành xu hướng, kinh tế tập thể tiếp tục đứng trước cơ hội lớn. Nếu tận dụng tốt, đây sẽ là khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế bền vững, bao trùm. Quan trọng hơn, những thành quả đạt được không chỉ là con số, mà là niềm tin của người dân. Và niềm tin ấy chính là yếu tố cốt lõi để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, lý luận vẫn rất quan trọng, nhưng chưa đủ. Điều quyết định chính là thực tiễn.

Và thực tiễn đang cho thấy, từ những đồi chè ở Thái Nguyên, những bản làng ở Bình Liêu, đến hàng chục nghìn HTX trên cả nước, kinh tế tập thể đang từng ngày khẳng định vai trò của mình. Không bằng khẩu hiệu, mà bằng hiệu quả cụ thể. Không bằng tranh luận, mà bằng những đổi thay trong đời sống người dân.

Ở góc nhìn của người làm báo, có thể thấy rõ rằng chính những câu chuyện đời sống, những con người thật, mô hình thật đã tạo nên sức thuyết phục mạnh mẽ nhất.

Khi người nông dân có thu nhập ổn định hơn, khi những vùng khó khăn có cơ hội phát triển, khi sự gắn kết cộng đồng được củng cố, đó cũng chính là lúc nền tảng tư tưởng của Đảng được khẳng định một cách rõ ràng và sinh động nhất.

Phạm Hòa